Gestalt

Theorie

Gestalt is een term, afkomstig uit de waarnemingspsychologie.

In de exacte wetenschappen kennen we begrippen als ‘object’ (onderzoeksonderwerp) en subject (de onderzoeker). We proberen over het object zoveel mogelijk vaststaande en onweerlegbare gegevens te verzamelen. ‘Weten is meten’. Hoe meer we over een object weten, des te beter kunnen we zeggen: ‘Zo zit het in elkaar’ of ‘Dat laat zich als volgt verklaren’.

Gestalt is een in oorsprong Duitse term, die zich het beste laat vertalen als ‘gedaante’, ‘fenomeen’, of ‘verschijningsvorm’. Gestaltpsychologie is verwant aan een specialisatie in de wetenschap der filosofie, de ‘fenomenologie’, die de te onderzoeken objecten ( fenomenen) aanschouwt als onmiddellijk (hier en nu) gegeven eenheden. Die fenomenen, gestalten, zijn tegelijk object en subject van onderzoek. Ze maken deel uit van het onderzoeksveld, waar ook de onderzoeker onderdeel van is. Volledige objectiviteit is niet mogelijk. De persoon en achtergrond van de onderzoeker spreekt een woordje mee. In Gestaltpsychologisch onderzoek spelen begrippen als waarnemen, voorgrond, achtergrond, focussen, opdoen van concrete ervaringen en het aangaan van experimenten een hoofdrol. De mens is hoofdonderwerp van onderzoek. Van groot belang is besef hebben van veranderlijkheid. Een fenomeen - dus ook de mens - is lang niet altijd wat het/hij lijkt. Nu kan het fenomeen zich zo laten zien. Even later toont het(hij) zich van een andere kant, een andere ‘gestalte’.

Praktijk

De Gestaltpsychologie als wetenschap heeft veel concrete inzichten opgeleverd waar we in het dagelijks leven veel aan hebben. Bijvoorbeeld:

• De mens is ‘één geheel’. Wil psychologie voor de mens betekenisvol zijn, dan heeft het weinig zin delen van de mens, bijv. zijn problemen, daarvan af te zonderen.
• De 'hoe-vraag' beantwoorden is minstens zo belangrijk als de ‘waarom-vraag’. ‘Hoe leert de mens’, ‘Hoe (over)leeft hij’, ‘Hoe blijft hij gezond’, ‘Hoe vormt hij zijn idealen’, ‘Hoe geeft hij zin aan het (zijn) leven’, ‘Hoe lost hij zijn problemen op’, ‘Hoe ervaart hij’, zijn wellicht belangrijker dan vragen naar ziekten, ziektegeschiedenissen en problemen van mensen als afzonderlijke grootheden.
• Binnen de Gestaltpsychologie heeft men de belangrijke ontdekking gedaan van het ‘Self Organizing Principle’. Wat voor moeilijkheden de mens ook ondervindt en waar hij ook mee kampt: meestal vindt hij in zichzelf weer krachten voor herstel van innerlijk evenwicht, opdat hij zijn leven kan hernemen in een nieuwe gestalte.
• Emoties blijken de subjectieve dragers te zijn voor kernachtige leerervaringen die bijdragen tot zelfinzicht, persoonlijke groei, zich verbonden voelen met ‘de ander’ en deel uitmaken van de samenleving. Daarom is leren door experimenteren, ervaren door uitproberen en verhelderen van belevingen belangrijk.

Deze praktijkinzichten hebben geleid tot toepasbare- en ervaringsgerichte Gestaltwerkwijzen, geschikt voor:

• Therapie: het doorwerken en verwerken van menselijke problematiek.
• Training: zelfonderzoek, zingevingsvragen en verwerven van vaardigheden.
• Onderwijs: opdoen van wezenlijke kennis door ervaringsgericht leren.
• Organisatiekunde en (veranderings)management: flexibele bedrijfsvoering en beheerste verandering op grond van opgedane ervaring.